Now showing items 1-16 of 16

  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (10) รากฐานนิยมทางศาสนา 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-09-14)

    อุดมการณ์รากฐานนิยมทางศาสนาเป็นอุดมการณ์ที่ไม่ยอมรับว่าการเมืองและศาสนาแยกออกจากกัน ตรงกันข้ามมองว่า การเมืองคือศาสนา ซึ่งมีนัยว่าหลักการศาสนาไม่จำกัดขอบเขตเพียงชีวิตส่วนตัวของบุคคล แต่เป็นหลักการของสาธารณะ ซึ่งผนึกรวมทั้งกฎหมาย กิจกรรมทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองเข้าด้วยกัน เป้าหมายของรากฐานนิยมทางศาสนาคือ การสร้างรัฐในรูปแบบใหม่บนพื้นฐานหลักการทางศาสนา มีหลักฐานว่า ขบวนการรากฐานนิยมมิได้จำกัดขอบเขตเฉพาะศาสนาอิสลามเท่านั้น หากแต่แพร่ขยายไปสู่ศาสนาอื่นด้วย เช่น กลุ่มคริสเตียนฝ่ายขวา ในประเทศสหรัฐอเมริกา กลุ่มศาสนาฮินดูและศาสนาซิกข์ในประเทศอินเดีย ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (11) สตรีนิยม ความยากลำบากในการข้ามพ้นปิตาธิปไตย 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-09-21)

    จุดเริ่มต้นยุคแรกของ สตรีนิยม เกิดกลางศตวรรษที่ 19 บนฐานของการเรียกร้องความเท่าเทียมทางเพศทั้งในเรื่องสิทธิทางการเมืองและกฎหมาย โดยเฉพาะสิทธิในการเลือกตั้ง ถัดมาในทศวรรษที่ 1960 และ 1970 สตรีนิยมมีการเคลื่อนไหวและการจัดตั้งความคิดเข้มข้นยิ่งขึ้น โดยเฉพาะความคิดเกี่ยวกับการปลดปล่อยสตรีให้เป็นอิสระจากการครอบงำของความคิดปิตาธิปไตย(ระบบพ่อปกครองลูก) และมีอำนาจกำหนดปริมณฑลส่วนตนด้วยตนเอง แก่นความคิดหลักของสตรีนิยมมีสี่ประการคือ การให้คำนิยามการเมืองแบบใหม่ การวิพากษ์อุดมการณ์ปิตาธิปไตย เพศและเพศสภาพ และความเท่าเทียมและความแตกต่าง ด้านการเมืองในโลกตั ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (12-2) ชาตินิยม ภาพสะท้อนของรูปลักษณ์ที่ขัดแย้ง 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-10-05)

    อุดมการณ์ชาตินิยมเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมที่ซับซ้อน มีความคลุมเคลือและขัดแย้งทั้งในแง่ของชุดค่านิยมและเป้าหมาย เป็นทั้งอุดมการณ์มีเป้าหมายเพื่อปลดปล่อยให้เป็นอิสระภาพและปกครองตนเอง ขณะเดียวกันก็มีเป้าหมายแห่งการปราบปราม ครอบครอง และกดขี่อยู่ด้วย ชาตินิยมมีทั้งลักษณะที่ก้าวหน้าและล้าหลังในตัวของมันเอง ด้านที่ก้าวหน้าคือการมองอนาคตแห่งความเป็นอิสระของชาติหรือความยิ่งใหญ่ของชาติ ส่วนด้านที่ล้าหลังคือการเชิดชูอดีตแห่งความรุ่งเรืองของชาติและยึดมั่นกับอัตลักษณ์เดิม ชาตินิยมยังมีทั้งมิติของความเป็นเหตุผลและความไร้เหตุผลผสมผสานกันอีกด้วย เป็นการผสมระหว ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (13-1) ฟาสซิสต์-ต่อต้านเหตุผล นิยมการต่อสู้ บูชาผู้นำ และชังเชื้อชาติ 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-10-12)

    ฟาสซิสต์ในฐานะอุดมการณ์ทางการเมืองปรากฎขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 และมีบทบาทสำคัญต่อเนื่องมาจนสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังจากนั้นก็จางหายไปจากพื้นที่การเมืองที่เป็นทางการ ทว่า ยังคงมีกลุ่มการเมืองใต้ดินในหลายประเทศที่ยึดมั่นอุดมการณ์ฟาสซิสต์ไม่เสื่อมคลาย แก่นความเชื่อของฟาสซิสต์คือ ต่อต้านเหตุผล นิยมการต่อสู้ บูชาผู้นำและชังเชื้อชาติ ฟาสซิสต์เป็นอุดมการณ์แห่งศตวรรษที่ 20 เป็นปฏิกิริยาต่อต้านความทันสมัย ต่อต้านความคิดและค่านิยมของยุคแห่งการตื่นรู้ทางปัญญา และลัทธิการเมืองที่มีรากฐานทางปัญญาจากยุคนั้น สิ่งที่เห็นได้ชัดเจนคือคำขวัญของฟาสซิสต์ในอิตาลี ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (14-1) อนาธิปไตย เมื่อไร้อำนาจกดทับ เสรีภาพก็เบ่งบาน 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-10-26)

    ในความเข้าใจของคนทั่วไปยามกล่าวถึง อนาธิปไตย (anarchism) มักนึกถึงสภาพที่ไร้กฎ ปราศจากเกณฑ์ ไม่มีระเบียบ และจลาจล คำนี้มีการเริ่มนำมาใช้ตั้งแต่การปฏิวัติฝรั่งเศส และแฝงด้วยความรู้สึกเชิงลบ ซึ่งมีนัยถึงการแตกสลายของอารยธรรมและระเบียบกฎเกณฑ์ของสังคม ทว่า ชาวอนาคิสต์เองปฏิเสธอย่างรุนแรงต่อการเชื่อมโยงอนาธิปไตยกับสภาพจลาจล ดังนั้น หากจะทำความเข้าใจกับอุดมการณ์ของชาวอนาธิไตยให้ถ่องแท้ คงต้องวางอคติและความรู้สึกเชิงลบที่ถูกปลูกฝังลงเสียก่อน เป้าหมายของอนาธิปไตยคือ การล้มล้างรัฐและกวาดล้างรูปแบบทั้งมวลของอำนาจทางการเมือง ซึ่งถูกมองว่าเป็นเรื่องเพ้อฝัน ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (14-2) : อนาธิปไตย ศักยภาพในการสร้างความร่วมมือและการจัดการตนเองของประชาชน 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-11-02)

    อุดมการณ์อนาธิปไตย (ปรัชญาทางการเมืองที่ถือว่ารัฐเป็นสิ่งไม่พึงปรารถนา เป็นการคัดค้านผู้มีอำนาจและองค์การที่มีลำดับชั้นบังคับบัญชา) มี 2 รูปลักษณ์ คือ อนาธิปไตยแบบรวมหมู่นิยม และอนาธิปไตยแบบปัจเจกนิยม สำหรับบทความในตอนนี้จะอรรถาธิบายรูปลักษณ์แรก ซึ่งมีรูปแบบหลัก 3 รูปแบบในการบริหารสังคม คือ เกื้อกูลนิยม สหการอนาธิปไตย และชุมชนอนาธิปไตย รากฐานทางปรัชญาของอนาธิปไตยแบบรวมหมู่นิยม หรืออนาธิปไตยสังคม (social anarchism) มีความใกล้ชิดกับอุดมการณ์สังคมนิยมมากกว่าเสรีนิยม หลักคิดแบบรวมหมู่นิยมเชื่อว่า มนุษย์คือสัตว์สังคม การทำงานร่วมกันเพื่อให้เกิดประโย ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (14-3) : อนาธิปไตยระบบยุติธรรมและความปลอดภัยในสังคมจากรัฐสู่บริษัทและชุมชน 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-11-09)

    นอกเหนือจากอนาธิปไตยแบบรวมหมู่นิยมแล้ว อีกรูปแบบหนึ่งของอุดมการณ์อนาธิปไตยคือ อนาธิปไตยแบบปัจเจกนิยม ซึ่งมีฐานคิดจากความคิดแบบเสรีนิยมที่เน้นอธิปไตยของปัจเจกบุคคล แต่แนวคิดอนาธิปไตยมีลักษณะแบบเสรีนิยมสุดขั้ว นั่นคือ ความคิดที่ว่าปัจเจกบุคคลแต่ละคนมีอำนาจที่สัมบูรณ์และไร้ข้อจำกัดในตนเอง ภายใต้มุมมองนี้สิ่งใดที่จำกัดเสรีภาพของมนุษย์สิ่งนั้นคือความชั่วร้าย และหากข้อจำกัดนั้นกระทำโดยรัฐและมีกลไกที่บังคับบุคคลให้กระทำตามก็จะกลายเป็นความชั่วร้ายที่สมบูรณ์แบบ กล่าวอย่างง่าย ๆ ก็คือ บุคคลไม่สามารถมีอำนาจอธิปไตยในตัวเองได้ หากอยู่ในสังคมที่ปกครองด้วยรัฐและกฎหมาย ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (14-4) อนาธิปไตย ยุทธศาสตร์การเมืองแห่งความรุนแรงและสันติวิธี 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-11-16)

    เป็นความจริงที่ว่า อนาธิปไตยประสบความสำเร็จในการอธิบายแนวความคิดในตำรามากกว่านำไปสู่การปฏิบัติทางการเมืองที่เป็นจริง และเป็นเรื่องปกติที่ชาวอนาคิสต์หันหลังให้กับการเมืองในระบบ และมุ่งความสนใจต่อการเขียนหนังสือ หรือทดลองแนวคิดในชุมชนหรือการดำรงชีวิตตามหลักสหกรณ์ ชาวอนาคิสต์ (กลุ่มคนซึ่งปฏิเสธหรือต่อต้านอำนาจรัฐ) ไม่เพียงแต่ปลีกตัวออกจากชีวิตทางการเมืองกระแสหลักเท่านั้น ยังมีแนวโน้มต่อต้านกระบวนการและกลไกการเมืองที่ผลิตขึ้นมาจากกระแสหลักอีกด้วย ปัญหาสำคัญที่ทำให้อุดมการณ์อนาธิปไตยไม่อาจบรรลุประสิทธิผลทางการเมืองคือ ความเชื่อที่ว่ารัฐชั่วร้ายและกดขี่ ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (3) มายาคติแห่งชัยชนะของเหตุผลกับอุดมการณ์ที่ไม่วันอวสาน 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-07-27)

    แนวคิดอวสานนิยมแบบสุดท้ายเป็นการทะเลาะถกเถียงกันเกี่ยวกับการนำหลักคิด "เหตุผลนิยม" มาแทนที่ "อุดมการณ์" สำหรับประวัติศาสตร์ของการพัฒนาภูมิปัญญาของตะวันตก ความพยายามของนักปรัชญาในการนำหลักคิดแบบเหตุผลนิยมเข้ามาแทนที่อุดมการณ์สามารถย้อนกลับไปถึงศตวรรษที่ 19 ซึ่งมีการสร้างขอบเขตเพื่อแบ่งแยกความแตกต่างระหว่าง "อุดมการณ์" และ "ศาสตร์" ออกจากกัน คาร์ล มาร์กซ์ เป็นผู้หยิบยกประเด็นอุดมการณ์มาสู่แวดวงการถกเถียงอย่างเป็นระบบ ในทัศนะของมาร์กซ์ อุดมการณ์เป็นสิ่งผิดพลาดที่แฝงฝังในจิตสำนึกของมนุษย์ เพราะว่าอุดมการณ์ทำหน้าที่เป็นเสมือนเครื่องมือหรือกลไกใน ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (5) ชาวเสรีนิยมดั้งเดิมกับสมัยใหม่และเสรีนิยมในการเมืองไทย 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-08-10)

    เสรีนิยมเป็นอุดมการณ์ที่มีพัฒนาการอย่างยาวนานในการเมืองสมัยใหม่ ในฐานะที่เป็นอุดมการณ์ เสรีนิยมเป็นผลผลิตจากการล่มสลายของระบอบศักดินาในยุโรป และเติบโตในสังคมทุนนิยม แต่เมื่อเข้าสู่สนามการแข่งขันทางอุดมการณ์เสรีนิยมดั้งเดิม (classical liberalism) เผชิญกับการวิพากษ์วิจารณ์และถูกท้าทายจากอุดมการณ์คู่แข่ง และมีการปรับตัวหลายแง่มุมที่แตกต่างจากเดิม จนกลายมาเป็น เสรีนิยมสมัยใหม่ (modern liberalism) ในปัจจุบัน แก่นของเสรีนิยมคือการให้ความสำคัญต่อปัจเจกบุคคล โดยผนึกชุดของค่านิยมสำคัญ 5 ประการเข้าด้วยกัน คือ 1. ปัจเจกชนนิยม 2. เสรีภาพ 3. เหตุผล 4. ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (6) อนุรักษ์นิยมและขวาใหม่ 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-08-17)

    อนุรักษนิยมเป็นคำที่เริ่มใช้ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 เพื่อแสดงถึงอุดมการณ์ทางการเมือง โดยในสหรัฐอเมริกาใช้คำนี้เพื่อแสดงจุดยืนต่อต้านหลักการและจิตวิญญาณของการปฏิวัติฝรั่งเศสปี 1789 ขณะที่ในอังกฤษอนุรักษนิยมถูกนำมาใช้เป็นชื่อพรรคการเมืองอย่างเป็นทางการในปี 1835 ในฐานะอุดมการณ์ทางการเมือง อนุรักษนิยมมีนัยถึงความปรารถนาในการรักษาสถานะเดิมหรือประเพณีดั้งเดิม และมีแนวโน้มต่อต้านการเปลี่ยนแปลง กระนั้นอนุรักษนิยมมิได้ต่อต้านการเปลี่ยนแปลงอย่างหัวชนฝา หากแต่ยอมรับในบางระดับ โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงเชิงการปรับตัวเพื่อรักษาสถาบันดั้งเดิมเอาไว้ สำหรับความเช ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (7) สังคมนิยม ประชาธิปไตยสังคมและวิถีที่สาม 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-08-24)

    อุดมการณ์สังคมนิยมมีชะตากรรมไม่แตกต่างจากอุดมการณ์อื่น ๆ ที่กล่าวมาก่อนหน้านี้มากนัก นั่นคือ มีการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงตามพัฒนาของสังคม หลักคิดสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์แบบสุดขั้วได้ล้มตายหายไปจนเกือบสูญสลายจากสนามการเมือง ทว่า หลักคิดสำคัญหลายประการของสังคมนิยมยังคงได้รับการนำไปใช้ภายใต้การปรับชื่อใหม่เป็น "ประชาธิปไตยสังคม" หรือ "สังคมนิยมประชาธิปไตย" และต่อมาก็มีการปรับอีกครั้งกลายเป็นอุดมการณ์ที่เรียกว่า "วิธีที่สาม" ซึ่งมีบทบาทในเวทีการเมืองและการพัฒนาระดับโลกอยู่ไม่น้อยในปัจจุบัน แก่นความคิดดั้งเดิมของสังคมนิยมคือการยึดถือความเป็นชุมชน ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (8) นิเวศนิยมหลักคิดพิทักษ์โลก 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-08-31)

    หลักคิดนิเวศวิทยา (ecology) มองสรรพสิ่งในโลกเป็นระบบที่เชื่อมโยงอย่างซับซ้อนมีการเกื้อกูลกันและอยู่ร่วมกันอย่างมีดุลยภาพ มนุษย์เป็นธรรมชาติอย่างหนึ่ง มิได้มีความเหนือกว่าหรือเป็นนายของสรรพสิ่งและสรรพชีวิตอื่น ๆ ในโลกภัยพิบัติและหายนะของสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในโลกปัจจุบันมีสาเหตุสำคัญมาจากการที่มนุษย์ใช้ทรัพยากรธรรมชาติมากเกินไปซึ่งทำลายและรบกวนดุลยภาพของธรรมชาตินั่นเอง ด้านการพัฒนาสังคมซึ่งขับเคลื่อนโดยพรรคการเมืองที่ยึดถืออุดมการณ์กระแสหลักไม่ว่าจะเป็นอนุรักษนิยม เสรีนิยม และสังคมนิยมก็ตาม ล้วนแล้วแต่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาทางวัตถุและความรุ่งเ ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง (9) พหุวัฒนธรรมนิยม อัตลักษณ์และความหลากหลาย 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-09-07)

    พหุวัฒนธรรมนิยมปรากฎขึ้นในอาณาบริเวณทางการเมืองครั้งแรกในประเทศแคนาดาเมื่อปี 1965 ต่อมาแพร่ออกไปสู่ประเทศออสเตรเลีย และตั้งแต่ทศวรรษที่ 1990 พหุวัฒนธรรมนิยมได้กลายเป็นประเด็นเด่นในแวดวงการวิวาทะทางการเมืองระดับโลก อันที่จริงพหุวัฒนธรรมนิยมเป็นพื้นที่ของการถกเถียงทางอุดมการณ์มากกว่าเป็นอุดมการณ์ด้วยตัวของมันเอง ขอบเขตของการถกเถียงเป็นทัศนะเกี่ยวกับการเติบโตและการดำรงอยู่ร่วมกันของความหลากหลายทางวัฒนธรรมในสังคม แก่นของหลักคิดพหุวัฒนธรรมนิยมประกอบด้วยการเมืองของการยอมรับซึ่งกันและกัน วัฒนธรรมและอัตลักษณ์ สิทธิของชนกลุ่มน้อย ความหลากหลาย อันมีหลักคิดว่า ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง การข้ามพ้นความเป็นซ้ายและขวา (2) 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-07-20)

    แนวคิดที่ว่าด้วยการข้ามพ้นการแบ่งขั้วระหว่างความเป็นซ้ายและขวา อันมีพื้นฐานความเชื่อว่า สังคมยุคใหม่มีสิ่งที่ดำรงอยู่ภายในสังคมที่เรียกว่า "อภิบรรยาย" ในเชิงอุดมการณ์ ซึ่งครอบงำความเชื่อของสังคมอย่างมั่นคงและยาวนานในยุคแห่งสมัยใหม่นิยมถึงวาระเสื่อมคลายมนต์ขลังและกำลังแตกสลาย ลัทธิและคำสอนทางการเมืองที่แพร่หลายมานานนับศตวรรษได้รับการยอมรับจากนักวิชาการและนักการเมืองจำนวนมากว่ากลายเป็นสิ่งที่ไม่มีความสำคัญต่อไป อวสานนิยมแบบข้ามพ้นความเป็นซ้ายและขวา มีนัยแสดงให้เห็นว่า โลกทางการเมืองในยุคปลายศตวรรษที่ยี่สิบ และต้นศตวรรษที่ 21 นั้น มิใช่โลกที่ม ...
  • Thumbnail

    อุดมการณ์การเมือง(12-1) ชาตินิยม นัยแห่งความเป็นชาติและการกำหนดชะตากรรมของพลเมือง 

    พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต (ผู้จัดการสุดสัปดาห์ 360 ํ, 2562-09-28)

    ความคิด ชาตินิยม กำเนิดขึ้นมาในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส เพื่อต่อต้านการปกครองของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ในปี 1789 ซึ่งความคิดชาตินิยมผลิตขึ้นในนามของประชาชนบนพื้นฐานที่ว่าประชาชนคือชาติ และต้องการให้ประชาชนปกครองตนเอง ความคิดชาตินิยมในระยะเริ่มต้นจึงมีลักษณะของการปฏิวัติและเชื่อในประชาธิปไตย แต่ต่อมาแนวคิดชาตินิยมได้ถูกผลิตความหมายใหม่อย่างหลากหลาย และได้รับการนำไปใช้ในหลากมิติและหลายเป้าประสงค์ทางการเมือง แก่นความคิดของชาตินิยมประกอบด้วย ความคิดเรื่องชาติ (The Nation) ความคิดเกี่ยวกับชุมชนอินทรียภาพ (Organic Community) ความคิดเรื่องการกำหนดชะตากรรมด้วยตนเอง ...