การบริหารความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยน

Abstract

การศึกษานี้จำกัดเฉพาะการบริหารความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนที่มีผลกระทบต่อผู้มีพันธะที่จะต้องชำระหรือได้รับชำระเป็นเงินตราต่างประเทศ โดยศึกษาแบบกว้างครบวงจร คือตั้งแต่ระดับประเทศ ระดับเอกชน ตลอดจนถึงคนกลางที่เกี่ยวข้องในธุรกรรมที่ใช้ลดความเสี่ยงดังกล่าว การศึกษาพบว่าในระดับประเทศ เคยมีข้อตกลงระหว่างประเทศจัดตั้งระบบ Bretton Woods (1946-1971) ซึ่งเป็นระบบอัตราแลกเปลี่ยนแบบ Fixed ประเทศกุลเงินสำคัญเป็นสนสมาชิกของข้อตกลงนี้ ด้วยความหวังว่าระบบนี้จะทำให้อัตราแลกเปลี่ยนมีเสถียรภาพ แต่ปรากฏว่าได้เกิดวิกฤติเกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยนหลายครั้งกับสกุลเงินสำคัญ อาทิ $ £ ¥ และ M จนกระทั่งต้องปล่อยให้ค่าเงินเหล่านี้ลอยตัวตั้งแต่ ค.ศ. 1971 ประเทศไทยซึ่งก็เป็นประเทศสมาชิกของข้อตกลงดังกล่าวยังคงพยายามใช้ระบบ Fixed ต่อไป ซึ่งก็เกิดปัญหาหลายครั้ง กระทั่งเกิดวิกฤติจนต้องเปลี่ยนเป็นระบบ Float ตั้งแต่ กรกฎาคม พ.ศ. 2540 ความเสียหายต่อทุนสำรองเงินตราต่างประเทศของทางการในการพยายามป้องกันอัตราแลกเปลี่ยนแต่ไม่สำเร็จ และความเสียหายในภาคเอกชนและเศรษฐกิจโคยรวม ยากที่จะระบุเป็นตัวเลขแน่ชัด แต่น่าจะเป็นจำนวนที่นับได้ว่ามากมายมหาศาล ทางภาคเอกชน ผู้ที่มีความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนสามารถลดความเสี่ยงได้ โดยวิธีการซื้อขายล่วงหน้า (Forward) ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้กันแพร่หลายมากที่สุดทั่วโลก รวมทั้งในประเทศไทย คนกลางเป็น Dealer ซึ่งบริหารความเสี่ยงโดยการพยายาม square ให้ยอดซื้อ (long) และยอดขาย (short) เท่ากัน ซึ่งทำได้หลายวิธี อาทิ การปรับราคาเสนอซื้อเสนอขาย ซื้อขายกับ Dealers อื่น หรือซื้อขาย Currency Futures ในกรณีที่เงินสกุลนั้นมีการซื้อขายใน Futures Exchange การเปรียบเทียบ % Spread ระหว่าง Bid-Offer ของ Forward กับของ Spot พบว่าของ Forward มากกว่าไม่มากนักโดยเฉพาะ Forward ระยะสั้น แสดงว่ากลไกการลดความเสี่ยงโดยการ square ด้วยวิธีต่าง ๆ ทำงานได้ค่อนข้างมีประสิทธิภาพ ในต่างประเทศยังมีการซื้อขาย Currency Futures สำหรับเงินสกุลสำคัญใน Futures Exchange เริ่มตั้งแต่ ค.ศ.1972 ซึ่งนับว่ายังค่อนข้างใหม่ในวงการเงิน ผู้ที่ต้องการลดความเสี่ยงสามารอซื้อขาย Currency Futures ได้สะดวกเหมือนกับการซื้อขายหุ้นผ่าน Brokers คนกลางใน Futures Exchange ทำหน้าที่ Brokers จึงไม่มีความเสี่ยง ผู้ที่แบกรับความเสี่ยงไป คือนักเก็งกำไร ซึ่งมีความพร้อมทางการเงินและสมัครใจเข้าเสี่ยงเพราะหวังกำไร การมี Currency Futures Exchange สำหรับเงินบาทในประเทศไทยน่าจะเป็นประโยชน์ นอกจากเป็นทางเลือกให้ผู้ที่ต้องการลดความเสี่ยงในตลาดนี้โดยตรงแล้ว ยังช่วยลดความเสียงให้ Dealers ใน Forward Market ซึ่งน่าจะช่วยลด Spread ระหว่าง Bid-Offer เป็นผลดีต่อผู้ที่ใช้ Forward Market ในการลคความเสี่ยงอีกด้วย